A tradución do solfexo

A música é, desde logo, unha das artes que, curiosamente, máis nos enche o ollo. Entra polos ouvidos ata a memoria e se o son é bo e a letra acompaña, queda retida e estamos tentados a reproducila seguido. Non resulta curioso, xa que logo, que a música sexa un dos medios emisores de mensaxes máis poderosos e espallados do mundo. O amor, a tristura, as inxustizas… Todo, todo foi ou será musicado nalgún momento da historia. E a nosa lingua, neste sentido, non podía ser allea a este proceso.

Por suposto, a música do país ten unha grandísima calidade. Mágoa de non ser máis escoitada e chegar a máis público pois, de seguro, callaría e gozaría de grande éxito. Pero esta entrada non vai por aí, senón que trata da tradución musical, isto é, da música que foi concibida nun idioma e acabou traducíndose a outro.

Moitos son os autores que exportan as súas músicas con letras en distintas linguas: algúns apéganse moito a elas, outros acaban por crear case unha versión nova. Tamén moitas son as cancións populares ou panxoliñas, mesmo grandes obras da música clásica, que se traduciron a unha chea de linguas e se cantan ao pé das chemineas de todo o mundo. Pero no que nos imos centrar hoxe é na tradución de cancións en series, en series ao galego, e o impulso que recibiron grazas a estas melodías.

A canción é, para o formato televisivo, unha das súas marcas de identidade. Ter unha boa canción, rechamante, que atrape, é unha gran parte do camiño feito. Por iso, decote acaban contratándose cantantes de sona e bandas famosas do momento para interpretaren os temas das series, así como tamén para poñer música ás películas.

Moitas destas cancións son as que se teñen gardadas na memoria e constitúen un dos maiores éxitos da TVG como axente normalizador da lingua galega. Normalmente a tradución musical aplícase na animación, e non se fai para outro tipo de públicos. Porén, goza dunha gran riqueza. A súa dificultade é merecente de estudo e admiración.

Se traducimos do inglés, por exemplo, teremos que ter en conta que é unha lingua na que abundan os monosílabos. E polo tanto, estaremos obrigados a colocar unha palabra aguda ou un monosílabo na adaptación galega na última sílaba, palabras moito menos frecuentes ca na lingua de Shakespeare. Velaí a dificultade xa que, ademais, hai que respectar a idea e o sentido orixinal, por non dicir que as rimas consonantes son moito máis laboriosas de conseguir ca as asonantes.

Hai quen pensa que con coller a letra e axustala ás sílabas facendo que cadren infinitivos os uns cos outros (o infinitivo situado ao final da frase é a cousa máis fácil de rimar do mundo) conséguese un bo resultado. Non obstante, é moi difícil traducir e axustar ben unha canción. A grandeza e o éxito desa adaptación depende de non buscar a rima fácil, non dar con frases estrañas con elementos desordenados e respectar a letra do idioma de partida, aínda que ás veces non queda máis remedio que sacrificar certas cousas.

Esta é a adaptación que se fixo recentemente da apertura dunha serie infantil para a TVG: Thomas e os seus amigos (Thomas and His Friends).

They’re two, they’re four, they’re six, they’re eight,

shunting trucks and hauling freight.

Red and green and brown and blue,

they’re the Really Useful Crew!

All with different roles to play,

round Tidmouth Sheds or far away.

Down the hills and round the bends,

Thomas and his friends!

Dous, catro, seis e oito son,

van pasando as estacións.

Roibo, verde, pardo, azul,

van para adiante e a recú.

Teñen cadanseu labor,

van por Tidmouth e arredor.

Nunca van descarrilar,

Thomas e os demais!

Por exemplo, no primeiro verso cumpría poñer o verbo ao final para axustar a letra ao ritmo e ademais conseguir a rima co seguinte. A traducións das cores na terceira (que ademais se ven en pantalla e polo tanto non se poden cambiar) tamén é excelente: cos sinónimos roibo e pardo desfai os posibles problemas que causen vermello ou marrón. É certo que hai matices que se perden, pero non lle hai que facer. A idea orixinal que imprime a canción en inglés transmítese perfectamente na versión galega.

Este é un dos moitos exemplos de boas traducións-adaptacións musicais. Pero por suposto hai moitas máis e as cousas poden complicarse dependendo da combinación lingüística. Pero o que se demostra é, que desde logo, o galego é lingua para cantar e traducir calquera canción.

Advertisements

5 comentarios en “A tradución do solfexo

  1. Pingback: A tradución dos musicais | DERRUBANDO ISOGLOSAS

  2. Te felicito por esta entrada, Manuel, expuesta con toda claridad y muy acertada.

    Sin ánimo de menoscabar otras clases de traducciones (cada una con su preceptiva, su catálogo de recursos y, por qué no, sus triquiñuelas también – dicho sea sin mala intención, por no referirme a sus dificultades), opino que la adaptación de canciones es aquélla que con mayor frecuencia nos invita a exprimirles todo el jugo a las posibilidades que el idioma al que traducimos pone a nuestro alcance.
    Como muy bien señalas, más allá de trasladar fielmente lo que diga la canción, el reto consiste sobre todo en respetar cómo lo dice, a sabiendas de que ese “cómo” viene convenientemente envuelto en fraseos musicales, rimas (a veces internas), sonoridades y demás cuestiones que atañen a la versificación. Por paradójico que pueda resultar, cuanto más prieto llegue ese corsé, mayor jugo habrá que sacarles a esos recursos y mayor será el disfrute (no sólo del que traduce sino, también y por encima de todo, de quien canta y de quien escucha la canción). Conocer en profundidad la lengua de llegada, dominar la sintaxis, echar mano de sustantivos con gran carga semántica, evitar las muletillas, condensar la información pero a la vez exponerla con claridad… toca, en definitiva, afilar el ingenio a la hora de darle alas a esa letra que venía con un ropaje determinado. La vestiremos con otro nuevo que tiene que sentarle igual de bien y estaremos, por añadidura, en el punto de mira puesto que la letra adaptada apelará a la sensibilidad del oyente y, por lo tanto, a su subjetividad.

    Liked by 1 person

  3. Pingback: Traducir para a pantalla | DERRUBANDO ISOGLOSAS

  4. Pingback: Traducir entre pantallas | DERRUBANDO ISOGLOSAS

Deixar un comentario

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s